Wie Den Helder nadert vanaf zee, over de dijk of vanaf Texel, ziet altijd hetzelfde ding het eerst. De Lange Jaap, de roodbruine vuurtoren bij Huisduinen, is het herkenningspunt van deze hoek van Nederland en een van de bekendste vuurtorens van het land.
De hoogste van Nederland
Met ruim drieënzestig meter is de Lange Jaap de hoogste nog werkende vuurtoren van Nederland, en de hoogste gesloten gietijzeren vuurtoren ter wereld. Dat laatste is geen kleinigheid, want gietijzer als bouwmateriaal voor een toren van deze hoogte was in de negentiende eeuw hoogstandje en experiment tegelijk. De bouw begon in 1877 en het licht ging in 1878 voor het eerst aan.
Waarom hier
Voor de kust bij Den Helder ligt het zeegat naar de Waddenzee, met ondiepten en sterke stroming, en het is eeuwenlang een van de gevaarlijkste stukken van de Nederlandse kust geweest. Een baken dat van ver zichtbaar was, redde levens en schepen. De positie op de punt bij Huisduinen was daarvoor de logische plek, precies waar de Noordzee en het Marsdiep elkaar raken.
Het gietijzer en de tijd
Gietijzer is sterk en het is bros, en een toren die anderhalve eeuw lang in de zeewind staat, krijgt het zwaar. In de loop der tijd zijn er scheuren in het gietijzer geconstateerd, en om die reden is de toren al lange tijd niet toegankelijk voor bezoekers. Je kunt hem dus van buiten bekijken en niet beklimmen. Dat is jammer en het is precies wat je bij een bouwwerk van dit materiaal en deze leeftijd mag verwachten.
Waar je hem het beste ziet
- Vanaf de zeewering, met de zee op de achtergrond.
- Vanaf de strandopgang bij Huisduinen, met de duinen ervoor.
- Vanaf het water, op de veerboot naar Texel.
- Vanaf het strand bij laag water, met de spiegeling in de natte zandvlakte.
- Bij zonsondergang, wanneer het rood van de toren oplicht.
Een geliefd fotoonderwerp
Voor fotografen is de Lange Jaap een klassieker. Het licht aan deze kust is scherp en verandert snel, en de toren is van zoveel kanten te benaderen dat je met dezelfde toren tien verschillende beelden maakt. Vroeg in de ochtend en tegen zonsondergang zijn de beste momenten, en bij ruw weer met wolkenluchten krijg je het dramatischste resultaat.
De naam
De officiële naam van het bouwwerk verwijst naar de plaats, maar niemand in de stad gebruikt die. Voor iedereen hier is het gewoon de Lange Jaap, een bijnaam die past bij hoe mensen aan de kust met hun bakens omgaan. Dat soort namen zegt iets over de verhouding tussen een stad en zijn landschap, en die is hier hecht.
Combineren met een wandeling
De toren staat vlak bij Fort Kijkduin en bij de strandopgang van Huisduinen, en hij ligt aan de route over de zeewering. Een wandeling van de stad naar de toren en terug over het strand is een van de mooiste rondjes van de gemeente. Neem een winddicht jack mee, want op de punt staat vrijwel altijd wind.
Nog altijd in bedrijf
Ondanks zijn leeftijd doet de toren nog steeds waarvoor hij is gebouwd, want het licht is onderdeel van de bebakening van deze kust. Voor de scheepvaart die het zeegat in en uit gaat, is dat geen decorstuk. Dat een negentiende-eeuws bouwwerk anderhalve eeuw later nog altijd zijn functie vervult, is op zichzelf het meest indrukwekkende aan de Lange Jaap.
Een baken in meer dan één betekenis
Voor de mensen die hier wonen, is de toren meer dan een navigatiemiddel. Hij staat op posters, op souvenirs en in het logo van van alles, en als je terugkomt van een reis is hij het eerste dat je ziet. In een stad die door de oorlog een groot deel van haar oude bebouwing verloor, is dat soort continuïteit meer waard dan gemiddeld.
